|
|||||||||||||||||||||
 |
O SELU Dublje se nalazi na zaravni leve strane Resave, na dva kilometra udaljenosti od Svilajnca. Selo obuhvata područje od 15,91 km2. Ovo je najmlađe selo u Resavi. Osnovano je pre oko 200 godina od doseljenika iz Velikog i Malog Izvora kod Zaječara. Da bi doseljenici opstali i zaštitili se, zalazili su sve dublje u šume, krčeći ih, po čemu je selo dobilo ime. Dublje je 1819. godine imalo 156 poreskih glava u 73 kuće, a 1870. godine 216 poreskih glava. Danas ima 388 domaćinstava Za vreme vladavine cara Dušana vršeno je naseljavanje Resave, sve do propasti srpskog carstva 1459.godine.Povelju cara Dušana osnažio je 1360. njegov sin Uroš, a produžio i knez Lazar 1381. godine. Kako su iz raznih krajeva pristizali doseljenici da bi naselili ovu retko naseljenu oblast, oko 1756. godine dolazi jedna grupa ljudi iz Velikog Izvora i nalazi ovaj kraj. U to vreme ovde je bila gusta šuma pa su pristupili njenom krčenju kako bi tu formirali naselje. Krčenjem šume su stvarali uslove, kako za stanovanje, tako i za obradu zemljišta. Okolnim selima nije bilo po volji da ovi ljudi ostanu ovde pa su na razne načine vršili prtisak, sve dok ovi ljudi nisu napustili tereni otišli dalje, na sever. Jedna grupa je otišla u Ralju kod Beograda, druga u Lapovo, a treća u okolinu Požarevca. Sve ove grupacije su, u susretu sa tamošnjim stanovništvom, izgubile svoja obeležja: nošnju, običaje, jezik. Posle zaključenja Svištovskog mira 1791. godine, kada su se Austrijanci i Turci izmirili, za Srbe je nastao pakao. Nakon ugušivanja Kočinog ustanka nastadoše strašni dani za Timočku Krajinu. Jedna turska kaznena ekspedicija iskalila je sav svoj bes na istureni Veliki Izvor i selo zapalila do temelja. Preživelo stanovništvo većim delom izbeže u zapadnu Srbiju. Jedna veća grupacija od tridesetak familija naseli se u plodnoj, a nenastanjenoj ravnici, između Resave i Morave i to ne slučajno. Oni su o ovom području već nešto znali od ranijih doseljenika. Ovaj teren je bio pogodan za život jer su se tu ukrštala dva potoka, bogata vodom. Druga važna činjenica je bila ta što je ovo mesto bilo udaljeno od glavnih saobraćajnica oko 3km, pa su mogli ostati neprimećeni od Turaka. Po dolasku na ovaj teren, nastavili su sa krčenjem stoletne, guste šume. Na taj način su stvarali uslove za život. Počeli su borbu za opstanak i ostanak na ovom mestu. Razvoj sela Prve kolibe-kuće su bile podignute pored potoka. Na tom mestu je podignuta spomen-česma koja i danas postoji. Ona je obnovljena 1964. godine i dugo su se oko nje, čak i kada je presušila, okupljali mladi na sedeljkama. Novo naselje je počelo da se širi na sve strane, kako u pogledu poseda, tako u pogledu broja stanovnika. Naselje je doseglo do drugog potoka, zvanog Trnovac, pa sve do brda zvanog Hum. Stvoreno je plodno zemljište za gajenje poljoprivrednih kultura, a atar se i dalje širio na sve strane, što krčenjem šuma, što kupovinom od suseda, sve dok to nije zasmetalo susedima, naročito Crkvenčanima i Grabovčanima. Zbog toga su ih ljubomorni susedi optužili za prisvajanje tuđe zemlje kod nekog Popadića koji je bio jako uticajan kod kneza Miloša, a ujedno je gospodario Resavom. Da bi se zaštitili od netačnih optužbi suseda, tadašnji prvak sela Nena Genčić, organizuje delegaciju od nekoliko ljudi. Među njima je bila i jedna žena izrazite lepote, a bogatog rečnika. Oni se upute na konjima u Kragujevac, kod kneza Miloša ne bi li ga upoznali sa stvarnim stanjem. Tako je knez Miloš bio upoznat sa istinom tj. da su to ljudi koji su, bežeći od Turaka, naišli na ovo nenaseljeno mesto pa su se tu naselili. Teritoriju su proširili vrednim radom, krčenjem šuma i kupovinom od suseda, a ne krađom i prisvajanjem kako ih nepravedno optužuju susedi, neki Popadić iz Crkvenca i vojvoda Đurica, od kojih nemaju mira. Knez Miloš ih je saslušao i odmah odredio jednog izaslanika, koji je imao zadatak da se na licu mesta uveri u činjenično stanje. Izaslanik, koga je odredio knez Miloš, došao je na ovo mesto i utvrdio da su to zaista ljudi poreklom iz Velikog Izvora koji su bežeći od Turaka naišli na ovo nenaseljeno mesto i da su svoj atar proširili vrednim radom. Odmah su određene granice sela kao i atar koji se prostirao na sever -do crkvenačkog puta i Suvog mosta, na istok -do Banje, mesta kod gornje vodnice, na jug -do Huma. I dalje su širili atar krčenjem preostalih šuma i kupovinom od suseda. Pošto su utvrdili granice i atar, trebalo je odrediti ime novom naselju, najmlađem u resavskom kraju. Zbog stalnog krčenja šuma i prodiranja sve dublje, selo dobi ime Dublje. Tačno vreme naseljenja se ne zna, niti ima pisanih dokumenata. Postoji predanje koje se prenosi sa kolena na koleno, da je naseljenje ovog mesta počelo pre Prvog srpskog ustanka, tačnije oko 1798. godine. Ovaj podatak nije bez osnova, jer je Dragoslav Novaković, učitelj koji je dugo učiteljevao u Dublju, prikupljao i zapisivao podatke o vremenu naseljenja, običajima, govoru... četrdesetih godina prošlog veka, kada je još bilo ljudi koji su mogli nešto da kažu o događajima pedeset godina unazad. Tako, u prvim zapisima, stoji 1798. godina kao godina nastanka sela Dublja. U zapisima se pominje ime Đorđa Jovanovića, na osnovu čijeg predanja i figurira ova godina. Kulturna obeležja sela Pre nego bilo šta kažemo o kulturnim obeležjima sela Dublja, valja ukazati na poreklo ljudi koji su naselili Veliki Izvor pa zatim došli ovde. Naime, stanovništvo Velikog Izvora je veoma raznoliko. Pored starosedelaca, tu su doseljenici od kojih su najbrojniji Kosovljani (Donjokrajci) zatim Tetevenci iz istočne Bugarske i Tetevci iz Makedonije (Gornjokrajci). Starosedeoci, Timočani ili ,,starovremci'' takođe imaju raznoliko poreklo. Njih čini nekoliko porodica Rusa sa Volge, više porodica Crnogoraca, petnaestak porodica Đurđijanaca sa dalekog Kavkaza kao i mali broj Čerkeza. Svi oni vremenom oformiše svoj ,,jezik'' koji ima elemente srpskog, tetevenskog i makedonskog jezika, spojiše i izmešaše običaje, verovanja i nošnje koje imaju primese svih predaka. Sva tako nastala obeležja, sa svim različitostima, prepoznatljivim ili ne, su više nego originalna, neponovljiva. Sa poznatim sklonostima Velikoizvoraca za čuvanje tradicija, Dubljani su usred Resave očuvali u potpunosti svoj jezik, običaje, nazive familija, pa i lična imena. Ovaj nagon samoodržanja išao je tako daleko da su mnogo toga očuvali bolje nego njihovi preci u matici. Osim jezika, Dubljani su očuvali obrede kao i druge kulturne tvorevine (pesme, bajalice, legende...) o kojima se u Velikom Izvoru samo zna da su postojale. Neki obredi kao što su Lazarice, u Dublju su se do danas održali. Većina Dubljana i danas zna, prema istovetnim nazivima familija, svoje poreklo iz Velikog Izvora i sa srodnicima se redovno posećuju pa čak i stara kumstva obnavljaju. U familijama istovetnog naziva i slave su iste, a i seoske zavetine u oba sela su bile iste. Slavljeni su, a i danas se slave: Sv Jovan (polivali su se vodom za sreću), Sv Atanasije zbog ,,gušobolje'', Sv Trifun kao vinogradarska slava, Branopolija, Petkovica zbog zdravlja stoke, Lazareva subota (Lazarice pohode rođake), Đurđevdan, Sveti Ignjat kad se ne posećuju... Kad neko doživi neko zlo on, da bi se zaštitio, uzima svoj ,,obrok'', koji je obično neki veći praznik i slavi ga kao svoju ličnu slavu. Zanimljivo je da i danas postoje mnoga sujeverja: na ,,čisti ponedeljak'' se ne umivaju, na Sv Jeremiju se ne češljaju, ne prelaze put onom ko putuje... mada ih se pridržavaju uglavnom stariji meštani. Najveći broj porodica, kao krsnu slavu, slavi Sv Nikolu, a seoska slava tj. zavetina je Sv Trojica. Dubljani su i u staroj postojbini bili pravoslavne vere koju su zadržali i ovde. Bili su vrlo pobožni u to vreme. Povećavanjem sopstvenih poseda i ličnog bogatstva su postali zavidniji i slabiji vernici da bi se posle dužeg vremena vratili punom poštovanju svoje vere. U Dublju je do danas očuvan velikoizvorski tj. dubljanski jezik, koji se koristi u međusobnim komunikacijama Dubljana, ravnopravno sa srpskim jezikom. Ovaj govor je zadržao veliki broj jezičkih osobenosti, donetih iz Velikog Izvora. Nezahvalno je praviti bilo kakva poređenja sa srpskim jezikom , jer je to usamljen i veoma zatvoren govor. Dovoljno je reći da ovaj jezik koji ima elemente srpskog, tetevenskog i makedonskog jezika, ima primese kosovsko-resavskog i prizrensko-timočkog dijalekta. Do danas se održao zato što je stanovništvo dugo činilo zasebnu celinu, ne dozvoljavajući prodor drugih običaja, govora... Međusobno su sklapali brakove i ljubomorno čuvali svoju tradiciju. Zahvaljujući tome, govor je do dvadesetak godina unazad, bio sačuvan sa svim arhaičnim osobinama donetim iz stare postojbine. Poslednjih godina sve je veći broj mešovitih brakova. Mladi decu uče književnom jeziku i tako dubljanski jezik polako izumire. Tome doprinose i sredstva masovne komunikacije. Sačuvane su i prelepe narodne pesme na dubljanskom jeziku, koje, nažalost, pevaju starije osobe i to samo na kulturnim manifestacijama. U Dublju su se mnogo duže, tačnije do danas, očuvale neobične, autentične narodne nošnje: Kuso pero, Lazarica (na prestilci), Libade(dubljanska gradska nosnja ili letnja nosnja) Dubljani su je veoma rado nosili u raznim prilikama: na igrankama, vašarima, svetkovinama..... Dvadeset godina nakon naseljavanja selo je imalo već 96 domova. Broj domova i stanovnika se menjao tako da prema poslednjem popisu iz 2002.godine Dublje ima 330 domova I 1050 stanovnika. Sa poznatim sklonostima Velikoizvoraca za očuvanje tradicije, oni su usred Resave čuvali svoj jezik, običaje, nazive familija pa čak i lična imena. Ovaj nagon samoodržanja išao je tako daleko da su mnogo što očuvali bolje nego njihovi preci u matici. Osim jezika oni su očuvali obrede i druge običaje kao i tvorevine kulture ( pesme , bajalice i legende )o kojima se u Velikom Izvoru samo zna das u postojale. Neki obredi kao što su Lazarice u Dublju se i danas održavaju.Većina Dubljana i danas zna prema istovetnim nazivima familija svoje poreklo iz Velikog Izvora. U familijama istovetnog naziva slave su iste a i seoske zavetine u oba sela su takodje iste. Dublje je danas savremeno selo na levoj strani Resave, 2km udaljeno od Svilajnca. Ovo selo ima sve ulice asfaltirane, rekonstruisanu električnu mrežu, uličnu rasvetu, Dom kulture, renoviranu i proširenu školsku zgradu sa centralnim grejanjem, novu crkvu, fudbalsko igralište, igralište za male sportove u okviru školskog igrališta, četiri prodavnice, dva ugostiteljska objekta,vodovodnu mrežu, novu-digitalnu telefonsku centralu, javnu govornicu, moderne kuće... Zbog proširenja grada, Dublje bi uskoro, moglo biti prigradsko naselje. Dubljani, međutim, ne žele da Dublje zvanično postane prigradsko naselje jer bi na taj način selo izgubilo svoj identitet. Tako bi gubitak bio veći nego dobitak. Dubljani ljubomorno čuvaju svoja kulturna obeležja iako je to sve teže. Mladi se sve više okreću gradu i nekim drugim vrednostima. Ostaje škola da svojim aktivnostima pokuša da spreči zaboravljanje tih vrednosti. Da li će u tome uspeti, ostaje da se vidi. |  |
|||||||||||||||||||
 |
|||||||||||||||||||||
